AKTUALNE WYDANIA INFORMATORÓW















 Nasze Wydawnictwa zosta┼éy wyr├│┼╝nione przez Targi Kielce  


metale.pl    O metalach     Mied╝ krˇtki rys historyczny i najnowsze zabytki archeologiczne


  • Mied┼║ – kr├│tki rys historyczny i najnowsze zabytki archeologiczne

  • Mied┼║ jest metalem najwcze┼Ťniej poznanym przez cz┼éowieka. Odkrycie miedzi w ogromnym stopniu przyczyni┼éo si─Ö do rozwoju wielu cywilizacji. Od czas├│w przedhistorycznych do dzi┼Ť mied┼║ cieszy si─Ö du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů dzi─Öki swoim bardzo dobrym w┼éa┼Ťciwo┼Ťciom: trwa┼éo┼Ťci, gi─Ötko┼Ťci, wysokiego przewodnictwa cieplnego i elektrycznego oraz odporno┼Ťci na korozj─Ö. Jest kowalna i ci─ůgliwa, co znacznie poszerza zakres zastosowania miedzi. Dzi─Öki swojej plastyczno┼Ťci jest ┼éatwa w obr├│bce. Ma charakterystyczn─ů czerwonobr─ůzow─ů barw─Ö. W przyrodzie mied┼║ wyst─Öpuje w stanie rodzimym oraz z innymi pierwiastkami. Najwa┼╝niejsza ruda z kt├│rej mied┼║ jest pozyskiwana nosi nazw─Ö chalkopiryt (CuFeS2) i zawiera 34% miedzi. ┼üaci┼äska nazwa miedzi cuprum pochodzi od miasta Cypr, sk─ůd pozyskiwano w staro┼╝ytno┼Ťci jej znaczne ilo┼Ťci. Odkryto tamtejsze z┼éo┼╝a i zacz─Öto je eksploatowa─ç ok. 1500 p.n.e., a mied┼║ nazywano w├│wczas metalem cypryjskim. Po raz pierwszy mied┼║ zosta┼éa wykorzystana przez cz┼éowieka ju┼╝ w epoce kamienia. 7 tys. lat p.n.e. poznali zalety miedzi staro┼╝ytni Egipcjanie. Wydobywali j─ů pocz─ůtkowo ze z┼é├│┼╝ znajduj─ůcych si─Ö na Pustyni Arabskiej, a potem importowali z terenu Azji Mniejszej i Cypru. Wykonywali z nich m.in. bardzo warto┼Ťciowe pod wzgl─Ödem artystycznym miedziane naczynia. Staro┼╝ytni mieszka┼äcy Azji Mniejszej i Europy tak┼╝e posiedli umiej─Ötno┼Ť─ç wytapiania miedzi i odlewania z niej przedmiot├│w u┼╝ytkowych i ozdobnych. Z terenu Mezopotamii pochodzi najstarszy zachowany miedziany odlew, datowany na ok. 3200 p.n.e., przedstawiaj─ůcy ┼╝ab─Ö, kt├│ra zapewne s┼éu┼╝y┼éa jako podstawa ┼Ťwiecznika. Sumerowie zas┼éyn─Öli z produkcji wysokiej klasy miedzianych dzie┼é sztuki, kt├│re stanowi┼éy wyposa┼╝enia ┼Ťwi─ůty┼ä.

    Rys.1. a) Nieregularny plaster miedzi znaleziony w budynku Wagi Wielkiej na Rynku G┼é├│wnym w Krakowie (wymiary 25 x (3,5-4,5) cm, czas powstania XIV-XV w.). Stan przed konserwacj─ů. b) Fragment plastra miedzi z Wagi Wielkiej (3,5 x 1 cm). Widoczna w prze┼éomie czysta mied┼║ otoczona utlenion─ů i zanieczyszczon─ů warstw─ů.

    W Japonii pocz─ůwszy od VIII wieku du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů cieszy┼é si─Ö stop zwany shakudo, zawieraj─ůcy 95% miedzi przy dodatku 4% srebra i 1% z┼éota, z kt├│rego odlewano pe┼éne elegancji przedmioty. W Indiach z miedzi odlewano zar├│wno ma┼ée figurki, jak i wielkie pos─ůgi Buddy, jak ten z pocz─ůtku V wieku zachowany do dzi┼Ť w Birmingham. Obok nich wyrabiano ma┼ée miedziane postacie m─Öskich i ┼╝e┼äskich b├│stw, a tak- ┼╝e naczynia kultowe i przedmioty domowego u┼╝ytku. W krajach islamu mied┼║, z kt├│rej wykonuje si─Ö pi─Ökne kultowe i ┼Ťwieckie przedmioty, szeroko stosowana jest do dzi┼Ť. Na Bliskim Wschodzie odnajdziemy miedziane obudowy lamp w meczetach, podstawy ┼Ťwiecznik├│w, nalewki, misy, wazy, a tak┼╝e futera┼éy na Koran, przybory do pisania, pude┼éka, kadzielniczki i p├│┼émiski. Tak┼╝e na Wybrze┼╝u Ko┼Ťci S┼éoniowej znaleziono miedziane przedmioty. By┼éy to wyj─ůtkowej urody miedziane odwa┼╝niki do wa┼╝enia z┼éota, maj─ůce formy miniaturowych dzikich zwierz─ůt i ludzi przedstawionych w ich codziennych czynno┼Ťciach. Na ziemiach polskich pierwsze wyroby miedziane pojawi┼éy si─Ö w ┼Ťrodkowej fazie neolitu. Z tego okresu pochodz─ů te┼╝ wyra┼║ne ┼Ťlady produkcji: fragmenty tygli glinianych, u┼éamki dysz oraz gotowe wyroby miedziane. W┼Ťr├│d nich by┼éy bro┼ä, narz─Ödzia oraz przedmioty ozdobne i bi┼╝uteria. Archeolodzy pozyskali w wyniku prac wykopaliskowych: neolityczne miedziane siekierki i czekany, bransolety, pier┼Ťcienie, zausznice.
    Dzi─Öki umiej─Ötno┼Ťci utwardzenia miedzi poprzez dodanie cyny, czyli wynalezieniu br─ůzu, nast─ůpi┼é wielki skok cywilizacyjny, kt├│ry umo┼╝liwi┼é lepsz─ů upraw─Ö roli oraz skuteczniejsz─ů obron─Ö d├│br. W dalszym ci─ůgu jednak wykonywano przedmioty miedziane jak toporki, miecze, oraz liczne ozdoby i talizmany. W ┼Ťredniowieczu mied┼║ tak┼╝e by┼éa cenionym metalem. W Krakowie i okolicach, w stosunku do innych region├│w Polski stosunkowo wcze┼Ťnie rozpocz─Ö┼éa si─Ö produkcja wyrob├│w metalowych, stoj─ůca na nale┼╝ytym poziomie. To jednak handel metalami i produktami metalowymi sta┼é si─Ö istotnym czynnikiem post─Öpu i wzrostu gospodarczego Krakowa. Mied┼║ by┼éa najwa┼╝niejszym metalem dla handlu i produkcji. Do Krakowa dociera┼éa mied┼║ s┼éowacka z ├│wczesnego pa┼ästwa w─Ögierskiego. Pierwsze informacje o w─Ödr├│wce miedzi ze z┼é├│┼╝ na S┼éowacji do Krakowa pochodz─ů z XIII wieku. Rozw├│j technologii w obr─Öbie pa┼ästwa w─Ögierskiego w latach siedemdziesi─ůtych i osiemdziesi─ůtych XIII wieku, doprowadzi┼é do wzrostu wydobycia i wytopu miedzi. W wyniki tego zapewne rozpocz─ů┼é si─Ö eksport owego warto┼Ťciowego surowca z terenu dzisiejszej S┼éowacji. Mied┼║ pochodz─ůc─ů z Bardiova, Levoczy i Koszyc, przez prze┼éom Popradu, Piwniczn─ů, Stary i Nowy S─ůcz, a nast─Öpnie przez Bochni─Ö transportowano do Krakowa. Krak├│w bowiem posiada┼é prawo sk┼éadu na mied┼║, wa┼╝ny przywilej handlowy, zapewniaj─ůcy miastu wy┼é─ůczno┼Ť─ç w tym zakresie. Uzyska┼é go od W┼éadys┼éawa ┼üokietka w 1306 r. Z Krakowa tutejsi kupcy wie┼║li dalej mied┼║ s┼éowack─ů przez Miech├│w, Piotrk├│w, ┼ü─Öczyc─Ö i Toru┼ä do Gda┼äska, a dalej drog─ů morsk─ů do odleg┼éej Flandrii. Z handlem morskim ┼é─ůczy si─Ö przynale┼╝no┼Ť─ç ┼Ťredniowiecznego Krakowa do zwi─ůzku hanzeatyckiego. W tradycji Hanzy (┼Ťredniowiecznej organizacji handlowej miast) Krak├│w nazywany by┼é „domem miedzi”, co podkre┼Ťla jego rol─Ö i miejsce w handlu tym wa┼╝nym surowcem. Nie tylko dokumenty potwierdzaj─ů obecno┼Ť─ç miedzi, kt├│ra w─Ödrowa┼éa przez Krak├│w do Gda┼äska, ale tak┼╝e ┼éadunek jednego ze statk├│w wydobytego z dna Zatoki Gda┼äskiej. Statek ├│w zaton─ů┼é tu┼╝ po wyp┼éyni─Öciu z portu ok. 1424 r. wioz─ůc beczki pe┼éne miedzi. Nazywany jest dzi┼Ť Miedziowcem, a jego cenny miedziany ┼éadunek eksponowany jest w Centralnym Muzeum Morskim w Gda┼äsku. Mied┼║ wydobyta w Gda┼äsku mia┼éa posta─ç okaza┼éych plastr├│w, w kt├│re zosta┼éa uformowana. Podobny plaster miedzi odkryty zosta┼é w czasie bada┼ä archeologicznych (lata 2005-2006) na Rynku G┼é├│wnym w Krakowie, co obok dokument├│w archiwalnych stanowi dow├│d na udzia┼é Krakowa w morskim handlu miedzi─ů. Plaster krakowski ma nieregularny kszta┼ét i prawdopodobnie ukszta┼étowany zosta┼é na miejscu, czyli w Wadze Wielkiej, na terenie kt├│rej zosta┼é znaleziony. Pokryty by┼é grub─ů warstw─ů ziemi i produkt├│w korozji. W pr├│bce pobranej do specjalistycznych bada┼ä na Wydziale Odlewnictwa Akademii G├│rniczo-Hutniczej w Krakowie, pod grub─ů warstw─ů zanieczyszcze┼ä ukaza┼é si─Ö prze┼éom o charakterystycznej czerwonobr─ůzowej barwie (Rys.1.).

    Rejon Wagi Wielkiej okaza┼é si─Ö szczeg├│lnie interesuj─ůcy dla metalurg├│w. Odkryto tam wiele r├│┼╝nych zabytk├│w metalowych. W┼Ťr├│d nich znaleziono tak┼╝e fragmenty plastr├│w miedzi (Rys.2.), co oznacza, ┼╝e by┼éa w tym miejscu nie tylko wa┼╝ona, ale r├│wnie┼╝ dzielona. Przypomnijmy, ┼╝e instytucja wagi miejskiej wi─ůza┼éa si─Ö z handlem. Podstaw─ů jej dzia┼éalno┼Ťci by┼é specjalny przywilej, gwarantuj─ůcym miastu monopol w tym zakresie. Wi─Öksze obroty, dokonywane w danym mie┼Ťcie, podlega┼éy obowi─ůzkowi wa┼╝enia w nim towaru. Od wa┼╝enia pobierano specjalne op┼éaty, a cz─Östo tak┼╝e dodatkowe ┼Ťwiadczenia na rzecz miasta. Mied┼║, podobnie jak o┼é├│w i ┼╝elazo, wa┼╝ono w┼éa┼Ťnie w Wadze Wielkiej, cetnarowej.

    Rys.2. Wycinek plastra miedzi oraz porowata bryła metalu, efekt przeróbki miedzi, znalezione w Wadze Wielkiej.

    Obok plastr├│w miedzi i ich fragment├│w w Wadze Wielkiej znajdowa┼éy si─Ö tak┼╝e nieregularne, cz─Östo porowate bry┼éy (Rys.2.), b─Öd─ůce efektem przer├│bki miedzi kt├│rej zapewne dokonywano na miejscu, co potwierdza fakt, i┼╝ w samym budynku wagi odkryto tak┼╝e fragmenty piec├│w. Przeprowadzone dotychczas badania wst─Öpne da┼éy interesuj─ůce wyniki. Przygotowany do dalszych analiz materia┼é pozwoli z pewno┼Ťci─ů potwierdzi─ç wa┼╝n─ů rol─Ö miedzi w rozwoju ┼Ťredniowiecznego miasta. Poszerzy tak┼╝e nasz─ů wiedz─Ö o roli obiekt├│w metalowych, miedzianych i br─ůzowych, wyst─Öpuj─ůcych zar├│wno w postaci p├│┼éprodukt├│w, jak i odlewanych gotowych wyrob├│w, w handlu i produkcji metalowej w Europie.

    Aldona Garbacz-Klempka
    Akademia Górnicz-Hutnicza w Krakowie Wydział Odlewnictwa,
    Specjalno┼Ť─ç Odlewnictwo Artystyczne i Precyzcyzyjne



    Informator Metale Nie┼╝elazne 2007 - VII wydanie, str 238



    metale.pl    O metalach     Mied╝ krˇtki rys historyczny i najnowsze zabytki archeologiczne




    Mapa strony | Strona główna | Informatory | Reklama | Kontakt |
     Dodaj now─ů firm─Ö - wpis jest BEZP┼üATNY | SPRZEDAM /oferuj─Ö | KUPI─ś /poszukuj─Ö | Inne



    © Agencja Promocyjna METALE, wykonanie NeoServer > 1997 - 2013 <      - Polityka obs┼éugi "ciasteczek" -